Kan nagpasyar ako sa sarong dakulang mall sa San Francisco pakatapos kan sakong klase ngonian na semestre, may nahiling akong mga itinitinda na bistado ko an materyal. Dai nasala si hona ko, iyong gayo si tuod ko, abaka man nanggad si mga pang-interior decor na nahiling ko. Naisip ko na dai mo huhunaon na an sarong materyal na dati katakod sana sa paggibo nin pisi, kataid asin parte na kan mga aksesorya na may mga bistadong pangaran arog kan Lladro o kaya Swarovski.
Halawigon naman nanggad an inabot kan abaka, poon na ini mabisto kan mga Amerikano na mas marhay na materyal para sa saindang mga barko kan panahon nin saindang imperialistang pananakop sa satong nasyon. Sa ngonian, sa pag-oolay manongod sa abaka, dai nalilingawan, siring sa inooro-otrong reklamo, asin siring sa titulo kan libro ni Norman Owen kan nagrereynar an abaka sa satong rona , na nagdara lang ini nin "Prosperity Without Progress." Panahon na garong magka-igwa kita nin bagong perspectibo, nin ibang panan-aw.
Panahon nang makanood kita sa satong kasaysayan asin gibohon an pagpapakarhay kan presente asin futuro kan satong nasyon, sa tabang kan leksyon kan nakaagi. Halimbawa, an abaka. Kan aki pa ako, may kanta kaidto na sarong pampadisganar sa amay na pag-aagom: "...(dawa) suru-Sabadong maghagkot/kulang pa nganing ibakal nin sinapot." Para sa mga yaon sa marriage counseling, magayon ining materyal. Alagad, sa mga yaon sa industriya kan abaka, saro ining disintensibo. Mabusisi man nanggad an pagpuproseso kan abaka. Si Luis Nee, sarong Francong botanist na nakadigdi sa Bikol kan 1792 asin iyong kagsadiri kan apelyidong nakatakod sa scientific name kan abaka; asin si Frederick Sawyer, sarong Amerikanong parasurat, parehong naka-obserbar kan mabusising prosesong ini. Alagad, kun hihilingon ta sa tamang perspektibo, ini huli man ta kan magdirigdi sinda, yaon pa sa pre-Industrial na panahon an produksyon kan abaka. May mga modernisasyon naman na nangyari sa mga proseso asin paagi kan produksiyon kaini. Alagad, bako ini an punto ko digdi kundi an realidad kan pagbabago. An abaka puede pang magin salbasyon kan kapagtiosan kan Bikol. Kaipuhan sanang hilingon ta kun paano ini makakasabay sa mga pagbabago kan panahon.
Kan marhay pa an barakalan kan abaka, an Iriga, segun ki William Freer, an Amerikanong Superintendente kan public schools sa Camarines Sur, ika-tolo sa pinakadakulang pinagkukuahan nin abaka sa Ambos Camarines, sunod sana sa Nueva Caceres asin sa Daet. An abaka an nagdara kan mga Basqueng apelyido arog kan Garchitorena asin Sarratos, an taga Tayabas na Abella (kan bistadong Quince Martieres); asin Lamiel, Garcia asin si Feced (Quiapquiap) na magkaigwa nin mga tanuman sa palibot kan Mt. Iriga. Ini man an dahilan kun tano ta kadakul na mga dayuhan sa Iriga pag-abot kan mga Amerikano sa rehiyon. Halimbawa, an mahilig sa pabayleng si Brig. Gen. James Parker, na kan nadestino sa Iriga kan 1902 saro pa sanang koronel, nakursunadahan na maray an sarong mestisang Tsino, na biyo niya pating isinurat sa saiyang memoir, The Old Army. Asin kan 1930s, an sinasabing Greta Garbo of the Philippines, iyo an taga-Irigang si Gilda Gales na an ama, ahente kan Smith, Bell and Kline na parabakal nin abaka asin kan ilang-ilang oil na saro kan produktong bantog an Iriga poon pa kan panahon nin Kastila. Para mientras, sa Albay, sa mga sinurat ninda Montero y Vidal, Jose Montano, Polo de Lara, an Francong si Alfred Marche, an Aleman na si Feodor Jagor asin an dating gobernador kan provincia na si Alvarez Guerra, igwa nin mga memorya kan kasikatan kan abaka na sa panahon na idto, naggibo kan Albay bilang saro kan pinakamayaman na provincia sa enterong nasyon. Dai lang mahahaloy sa pag-abot kan 1900, mamartsa si Gen. Kobe sa Bicol nganing bukasan an rehiyon sa merkadong mundial o global market.
Ini an teatro asin merkado na kaipuhan tang atubangon, na magkaigwa nin bagong panan-aw asin kakayahan, kun boot tang makilaban an mga lokal tang produkto, arog kaidtong abakang nahiling ko sa Nordstrom. An apod kan panan-aw na ini, iyo an glocalization.
No comments:
Post a Comment